( ایمنی ماشین آلات)

ایجاد حفاظ برای یک ماشین باید در مرحله طراحی با در نظر گرفتن ارگونومی و سایر شرایط لازم برای ساخت یک ماشین ایمن با بازده زیادصورت گیرد. محافظ ها ممکن است در خود ماشین ها ساخته شده و یا پس از ساخت بر روی آن ها نصب شود.  

خطر ماشین آلات همیشه وجود دارد و نمی توان فقط به صحیح کار کردن آن ها اعتماد کرد. بنابراین در مواقعی که احتیاط های دیگر نتیجه نمی دهد محافظها بهترین وسیله برای پیشگیری از حادثه می باشند و باید و باید همیشه بدون عیب بوده و در تمام اوقات کار مانع از نزدیک شدن افراد به قسمت های خطرناک ماشین بشوند.

1 - مخاطرات ماشین آلات:

صدمات ایجاد شده به وسیله ماشین آلات معمولاً در نتیجه تماس مستقیم بدن با اجزای خطرناک ماشین رخ می دهد. در هر صورت وقایع زیرممکن است به جراحات بدنی منجر شوند.

الف- پرتاب شدن یک قطعه از ماشین یا یک تکه چوب به وسیله یک اره گردنده و یا جدا شدن یک چرخ برنده یا تکه ای از چرخ سمباده

ب- تماس یک نوار یا تسمه در حال چرخش

ج- تماس بین یک قطعه ( مثلاً یک میله) و یک غلتک

د- سقوط آزاد یک قسمت که در حال استفاده نیست( مثلاً دستگاه پرس) . برای پیشگیری از این نوع حوادث باید ترمز یا وسیله دیگری در نظر گرفته شده باشد.

هـ - تماس با سطوح داغ

و- گیر افتادن در مواردی که سبب کشیده شدن کارگر به طرف قسمت خطرناک ماشین شود( مثلاً در قسمت نورد لاستیک).

ز- گیرکردن لباس های گشاد، مو یا دستمال خارج شده از جیب، دستکش ها هم اگر هنگام استفاده با قسمت های برنده ماشین تماس پیدا کنند، خطرآفرین هستند.

2 - قسمت های خطرناک ماشین آلات:

این مقاله راهنمای خوبی برای تشخیص قسمت های خطرناک ماشین می باشد.

1-  میله های چرخنده یا دوک ها- دوک ها ومیله ها در انواع ماشین آلات، برای حرکت دادن، انتقال نیروازماشین تولید نیرو به قسمت های دیگر و غیره مورد استفاده قرار می گیرند.

2-  سوراخ یا فرورفتگی ها ومکنده- دراین دسته ازماشین ها چرخ های دندانه دار، دندهای اتصال و غلتک ها وجود دارند کاربرد غلتک های مکنده عبارتند از: نورد فلزات و نورد یا شکر قنادی ها، چاپ کردن، اتو کردن لباس در لباس شویی ها و غیره ...

3-  فواصل بین تسمه ها و قرقره ها و غیره- نمونه این نوع ماشین های خطرآفرین عبارتند از: قرقره و تسمه های نقاله، نوارها یا طناب ها، چرخ های زنجیره دار، استوانه ها یا غلتک ها، تسمه های نقاله مدخل استوانه ای مارپیچ کننده. خطرعمده ازبه دام افتادن ناشی می شود.

4-  پرتاب شدن قسمت های متحرک- کلیدها، پیچ ها و بسته هایی که ازمیله های چرخنده یا گرادننده پرت می شوند ممکن است سبب جراحت های شدیدی بشوند و باید از پرت شدن آنها جلوگیری کرد.

5-  قسمت های چرخنده دندانه دار- مانند پره چرخ ها، قرقره ها یا چرخ های طیارافراد ممکن است بین پره های چرخ و اجزای نزدیک به آن گیر بیفتند.

6-  استوانه های گردنده یا استوانه های با سطوح خطرناک- مثال های نمونه این نوع خطرها عبارتند از: استوانه های سیم پیچ شده ماشین های مورد استفاده درنساجی، غلتک های میخدار، پرتاب برروی استوانه های لباسشویی و استوانه های گردان مخلوط کن و سطوح ساینده ماشین های گردنه و غیره.

7-  دستگاه های  مارپیچ و حلزونی شکل- این دستگاه ها دارای پوشش های کامل یا نیمه کامل هستند و ازآنها برای مخلوط کردن، خرد کردن، بیرون کشیدن و انتقال دادن استفاده می شود.

8-  سطوح اجزای دارای حرکت سریع- حتی اجزای دارای حرکت سریع با سطوح صاف، مثل چرخ های طیاره، خطر زیادی را به وجود می آورند.

9-  ابزارهای برش و سایش چرخان- این ابزارها شامل طیف وسیعی از ابزارها مثل ماشین های فرز، ابزارهای حفاری، اره ها و تیغه های دوار، مته ها، ماشین های برش میل محور قالب گیر، ماشین های صفحه تراش یا پرداخت کاری می باشند.

10-نوارهای برش( برنده) – این ابزارها از تسمه ها ی فلزی با یک دندانه مضرس یا لبه تیغه ای، چرخ ها و قرقره ای گرد گردنده یا قرقره کابل تشکیل یافته اند.

11- دستگاه های چاپ و پانچ( سوراخ کننده) – شامل پرس های چاپ و پانج با نیروی ماشین و یا بدون آن( با نیروی بازو)، پرس های هیدرولیک و با فشار هوا، ترمز های خمیده، ماشین های منگنه زنی و مشابه آن ها می شود که می توانند سبب قطع یا جراحت عضو شوند.

12- چاقو و اره های دارای حرکت متقابل- تیغ های برش برای بریدن فلز، لاستیک و غیره علت رایج حوادث شدید هستند.

13- صحفه های پوشاننده- عملکرد این صفحه های متحرک، قرار گرفتن برروی صفحه های ثابت و بستن آن ها می باشد.

14- مخاطرات متفرقه دیگر- عملکرد زنجیره های متحرک میل لنگ ها ممکن است موجب بریدگی یاقیچی شدن قسمتی از بدن شود. هر جا که چنین عملکرد هایی وجود دارد، حوادث نیز وجود دارند.

3 - ایمنی در ساختار:

بعضی ماشین های خطر ساز را می توان طوری طراحی کرد و ساخت که بعد حادثه آفرین نباشند. یک میله گردان با قطر زیاد و سرعت چرخش کم یا یک مکانیزم لغزنده و یا اتصالات ( زنجیره ها) را  میتوان از ابتدا به طریقی طراحی کرد و ساخت که درآن هیچ گونه خطری ( بریده شدن یا قیچی شدن) وجود نداشته باشد. یک در متحرک را ممکن است طوری طراحی کرد که اگر در مسیر آن مانعی پیدا شود، به راحتی و بدون ایجاد خطراز حركت بايستد و حتي اگر دستگاه ايمني دچار  اختلال شود ‚ حادثه ایجاد ننماید.

ایمنی در خود، طریقی است که ماشین های جدید را طوری بسازیم که ایمن باشند. یعنی ایمنی در خود آنها وجود داشته باشد. پوشش و قاب برروی قسمت های خطرآفرین مانعی برای دسترسی به قسمت های خطرناک است.

۴- ایمنی از نظر موقعیت مکان:

وقتی یک قسمت خطرناک به نحوی قرار گرفته باشد که معمولاً دسترسی و تماس با آن ممکن نیست، می توان آن را از نظر موقعیت ایمن تلقی کرد . هر چند تجربه نشان داده است که حتی اشخاصی که کاملاً منطقی و مسؤول به نظر می رسند ممکن است گاهی غیر منطقی رفتار نمایند و این عمل غیر منطقی عاملی است که در تعیین این که یک قسمت خطرناک از نظر جای قرار گرفتن آن ایمن است یا خیر باید به آن توجه کرد.

5 - حفاظ ماشین ها:

چنان چه ایمنی ماشین آلات هنگام طراحی و ساخت و انتخاب مکان درنظر گرفته نشده باشد، باید برای آن ها حفاظ مناسب ایجاد شود تا از دسترسی به آنها در تمام اوقاتی که خط وجود دارد، جلوگیری شود.

6 - اصول حفاظ گذاری ماشین ها:

حفاظ یا هر نوع وسیله ای که برای جلوگیری از خطرآفرینی ماشین ها ساخته می شود باید طبق اصول مهندسی، محکم، بادوام و چنان ساخته شده باشد که گویی قسمتی از خود ماشین را تشکیل می دهد. در غیر این صورت مطمئن نیستند و دائماً نیز نياز به تعمیرات پیدا میکنند.

حفاظ ها باید کلیه قسمت های خطرناک را بپوشانندو فضای کافی نیز دراطراف خود برای انجام عملیات ضروری باقی بگذارند. فاصله بیش از اندازه بین یک حفاظ و ماشین احتمال دسترسی به قسمت های خطرناک را افزایش می دهد در ضمن امکان کنترل ماشین ها، روغنکاری و سایر اعمال لازم را نیز باید مد نظر داشت.

حفاظ ها نباید مانعی برای  تولید باشند. چنان چه ماشین ها را از مرحله طراحی و ساخت ایمن بسازیم دیگر این مشکل پیش نخواهد آمد . اگر حفاظ ها مناسب باشنددرکارگرهم احساس ایمنی ایجاد می کند، کارها بخوبی انجام می شود و اشکالی در راه تولید به وجود نمی آید.

تعمیرات باید درنهایت ایمنی و به راحتی صورت گیرند.

 خفاظ های ثابت – این حفاظ ها باید محکم و مطمئن نصب شوند و فقط با وسایل خاص امکان جابجا کردن آنها وجود داشته باشد. این وسایل نیز با ید فقط در دسترس اشخاص مسؤول باشد. حفاظ های فلزی یکپارچه برای ماشین هایی که دیدن آنها ضرورت ندارد مانند قسمت تولید نیرو انتقال نیرو وحتی در بعضی موارد خود ماشین تولید کننده بسیار مناسب است . حفاظ های ثابت در برابر فشارها و ضربات مقاوم بوده و برای ماشین هایی که دارای لوله های شل میل لنگ ودوک هستند بسیار مناسب می باشند.

 حفاظ های درهم قفل شده- اغلب به دلایل مختلف لازم است به یک ماشین در حال توقف دسترسی باشد که چنان که دستگاه در حال کار باشد خطرناک خواهد بود.

  حفاظ های خودکار- نوعی حفاظ خودکار طراحی شده است که با کشیدن يا فشار دادن، عضوی از بدن را که در معرض خطر باشد محافظت می نمایدو از این ابداع به خصوص در دستگاه پرس کننده فلزات برش کاغذ یا پرس های تهیه آجر استفاده می شود. یک نوع دیگر حفاظ خودکار به وسیله یک اشعه نوری که به ناحیه خطر می تابد و به یک سلول فوتوالکتریک می رسد عمل می کنند.

  حفاظ های لغزنده – از این حفاظ درمقابل قسمت هایی از ماشین که درحال حرکت مداوم هستند و یا هر جا که یکی از شرایط  زیر برقرار باشد، استفاده می شوند:

الف- هر گاه عضوی از فرد وارد فضای بین قسمتهای خطرناک  ماشین شود. مثلاً در یک ماشین چاپ.

ب- هنگامی که امکان گیرافتادن درموارد موجود باشد. مثلاً درغلتک های مخلوط کن لاستیک سازی.

ج- در جایی که یک شخص ممکن است در اثر فشرده شدن به حفاظ مجروح شود.

د- درجایی که مدخل های تغذیه ماشین بزرگ ترازحد مجازباشد و مانع دخول انگشت یا دست شود. مثلاً در ماشین های اتوکشی یا خمیرسازی.

7 - کنترل های ماشین:

این ها اجزای حیاتی برای ایمنی ماشین هستند. تمام کنترل ها، اهرم ها، چرخ ها، دکمه ها، پدال ها،کلیدها باید به طور واضح و مناسب نصب شده و به راحتی قابل دسترسی باشند. آنها باید دارای علامت مخصوص بوده و عملکرد و کارشان مشخص باشد اهرم هایی که در جهات مختلف حرکت می کنند باید دارای قفل باشند تا در هر وضعی بتوان ان ها را قفل کرد. حرکات اهرم ها، دستگیرها یا چرخ ها در جهت پیش بینی شده و مورد نظر ضروری است.

8 - نقص ایمنی:

طراحی سیستم ایمنی یک ماشین باید طوری باشد که ماشین نتواند بدون حفاظ کارکند نقص درجریان برق یک حفاظ الکتریکی ممکن ات مورد توجه قرار نگیرد و ماشین بدون حفاظ کار میکند مثلاً درمواقعی که میکروسوئیچ ها به واسطه یک اختلال جزئی باز نیستند.

در جایی که از سیستم های هیدرولیکی یا پنوماتیک استفاده می شود می توان ترتیبی داد تا هروقت حفاظ کاملاً سرجای خودش نباشد ماشین از کار بیفتند.

9 - تعمیرات و نگهداری:

تمام حفاظ ها و اجزای ماشین که مرتبط با کار یک حفاظ هستند باید در فواصل معینی وبه طور کامل مورد بازرسی قرار گیرند. بخصوص درمورد قفل های داخلی  حفاظ ماشین ها و حفاظ های خودکار، بررسی دقیق قبل از به کار افتادن ماشین ها و بعداز هر تنظیم بسیار ضروری است.

اگر چه حفاظ ها را باید طوری طراحی کرد که به راحتی بتوان کارهایی نظیر روغن زنی، تعمیر، یا نظافت های جاری را روی ماشین با حفاظ انجام داد ، مع ذلک ممکن است نیاز به جابجایی آنها باشد، در این صورت حتما باید ماشین ها را متوقف کرد .